واریکوسل شباهت زیادی به رگ ­های واریسی دارد، با این تفاوت که به ­جای پا در بیضه ­ها اتفاق میفتد. واریکوسل معمولاً مشکلی جدی به دنبال ندارد، اما می‌­تواند روی باروری مردان تأثیر گذارد.

واریکوسل به دنبال اتساع ورید­های خاصی در بیضه و به دلیل نقص عملکرد برخی از دریچه­ های درگیر در پمپاژ خون به­ وجود میاید. حدود ۱۵ درصد از مردان سنین ۱۵ تا ۲۵ به انواعی از واریکوسل مبتلا هستند.

واریکوسل­ ها معمولاً تنها یکی از بیضه ها (معمولاً بیضه سمت چپ) را تحت تاثیر قرار می‌­دهند.

در این مقاله به بررسی علل، علائم و درمان واریکوسل می­‌پردازیم.

نگاهی گذرا به واریکوسل:

  • واریکوسل شبیه به واریس است اما بر بیضه مردان تأثیر می­گذارد.
  • تصور می­شود ۱۵٪ از مردان، معمولاً در سنین ۱۵ تا ۲۵ ، واریکوسل داشته­ باشند.
  • علت دقیق آن ناشناخته است، اما ممکن است دلیلی مشابه واریس داشته­ باشد.
  • واریکوسل ها معمولاً دردناک نیستند.
  • آن­ها معمولاً خطرناک نیستند، اما عوارضی نظیر ناباروری دارند.
  • در صورت بروز عوارض، امکان جراحی وجود دارد.

واریکوسل چیست؟

واریکوسل اشاره به اتساع وریدهای بیضه­ ها دارد. به بزرگ شدن وریدهای کیسه بیضه، کیسه ای که بیضه را در خود نگه­ داشته­ است، واریکوسل می­‌گوییم. این بیماری مشابه واریس ساق پا است.

واریکوسل بر وریدی به نام پمپنی ­فرم پلکسوس (pampiniform plexus) تأثیر می­‌گذارد. پمپنی­ فرم پلکسوس در اسپرماتیک کورد یافت می­‌شود. اسپرماتیک کورد همچنین محتوی مجرای دفران (لوله حامل اسپرم) و شریان تستیکولار (شریان بیضه­ ای) است که خون را به بیضه منتقل می‌کند. تولید اسپرم در دمای ۳۴.۵ درجه سانتیگراد (۹۴.۱ درجه فارنهایت) بیشترین کارآیی را در مقایسه با دمای استاندارد بدن ( ۳۷ درجه سانتیگراد ) دارد. یکی از دلایلی که بیضه ها از نظر فیزیکی از تنه و اندام جدا هستند، همین موضوع است.

نقش اصلی پمپنی­ فرم پلکسوس خنک کردن خون شریانی قبل از رسیدن به اسپرم است. این کار از طریق مکانیسم «تبادل گرما» انجام می­‌گیرد.

واریکوسل می­تواند این سیستم خنک کننده را مختل کند. در نتیجه از کیفیت اسپرم تولیدی کاسته می­‌شود.

واریکوسل چیست

درمان واریکوسل

واریکوسل معمولاً احتیاجی به درمان ندارد؛ مگر درصورت وجود موارد زیر:

  • درد و ناراحتی
  • تعداد پایین اسپرم
  • ناباروری، درصورتی که حداقل ۲ سال ادامه داشته و دلیل دیگری جز واریکوسل برای توضیح علت آن وجود نداشته باشد.

در این صورت ممکن است عمل جراحی توصیه شود.

عمل جراحی واریکوسل

سه گزینه جراحی امکان پذیر است:

واریکوسل کتومی(Varicocelectomy) :

در واریکوسلکتومی، جراحی باز با اعمال بی­ حسی موضعی یا عمومی انجام می‌­گیرد. جراح از طریق کشاله ران یا در موارد نادر از طریق شکم یا قسمت فوقانی ران، به ناحیه مورد نظر دسترسی پیدا می­‌کند. جراح با استفاده از سونوگرافی و میکروسکوپ­ های جراحی، ورید­های آسیب­دیده را می‌­بندد  تا جريان خون به عروق سالم برگردد. معمولاً درد بعد از جراحی کم بوده و دوران نقاهت کوتاه است و فرد می‌­تواند در زمان کوتاهی به روال عادی زندگی خود بازگردد.

جراحی لاپاروسکوپی(Laparoscopic surgery) :

جراح برش کوچکی در شکم ایجاد کرده و وسیله جراحی کوچکی را از طریق برش ایجا د­شده وارد بدن می­‌کند.

آمبولیزاسیون زیرجلدی(Percutaneous embolization) :

رادیولوژیست یک لوله یا سوند را از طریق کشاله یا گردن ران وارد بدن می‌­کند. وسایل لازم برای جراحی از طریق لوله مذکور عبور داده شده و جراح با استفاده از حلقه یا مواد شیمیایی، ورید آسیب­ دیده را با برجا گذاشتن اسکار مسدود می­‌سازد. آمبولیزاسیون زیرجلدی در میان روش­ های گفته­ شده کمترین میزان تهاجم را داشته و می­‌تواند به صورت سرپایی انجام شود. دوران نقاهت این روش نسبتاً کوتاه است.

خطرات جراحی

روش­ های نام­برده نسبتاً قابل ­اطمینان هستند؛ اما مانند هر عمل جراحی دیگری خطراتی نیز به همراه دارند؛ ازجمله :

  • آسیب­ دیدگی شریان
  • آتروفی بیشتر بیضه
  • عفونت
  • کبودی، تورم یا تجمع مایعات در ناحیه
  • درد شکم

در موارد نادر ممکن است ورید کلیوی دچار ترومبوز شود. این موضوع می­تواند بر کلیه تأثیر گذاشته و درنتیجه فرد به جراحی­های بیشتری احتیاج پیدا کند.

گاهی اوقات رگ­ هایی که پس از عمل جراحی وظیفه انتقال خون را بر عهده می‌­گیرند، بزرگ می­‌شوند. در این صورت نیز ممکن است اقدامات درمانی بیشتری لازم شود.

علائم واریکوسل

واریکوسل به ندرت دردناک است، اما درصورت وجود، احتمالاً درد :

  • هنگام ایستادن یا در هنگام ورزش بدنی تشدید می­‌شود
  • به صورت تیز و قابل تشخیص یا به صورت مبهم حس می‌­شود
  • هنگام دراز کشیدن بر روی پشت آرام می­‌شود
  • در طول روز تشدید می‌شود

واریکوسل­ ها غالباً به چشم نمی­ آیند، اما پزشک ممکن است هنگام معاینه متوجه آن­ها شود. با این وجود فرد درصورت مشاهده موارد زیر، بایستی به پزشک مراجعه کند :

  • هرگونه تغییر در اندازه، شکل یا ظاهر بیضه ­ها
  • وجود یک توده
  • مشکلات باروری
  • تورم در بیضه
  • مشاهده ورید­هایی که به طور غیرمعمول بزرگ یا پیچ خورده به نظر می­‌رسند

علائم واریکوسل

عوارض واریکوسل

در برخی موارد واریکوسل می­‌تواند عوارضی به دنبال داشته ­باشد.

ناباروری

ناباروری جدی­ترین عارضه­ ای است که می­‌تواند رخ دهد. یکی از علل احتمالی این عارضه، افزایش دمای بیضه ­ها به دنبال تجمع خون در این ناحیه عنوان می­‌شود. ۳۵ تا ۴۴ درصد از مردان مبتلا به ناباروری اولیه، واریکوسل دارند. ناباروری اولیه به حالتی گفته می­‌شود که در طی ۱۲ ماه اقدام برای حاملگی، به هیچ عنوان سابقه و تجربه باردار­ شدن دیده­ نشود.

۴۵ تا ۸۱ درصد از مردان مبتلا به ناباروری ثانویه نیز واریکوسل دارند. ناباروری ثانویه به شرایطی گفته­ می­‌شود که حداقل یک بار سابقه حاملگی وجود داشته­ باشد، اما حاملگی مجدد امکان پذیر نباشد.

تحقیقات منتشر شده در سال ۲۰۱۶ نشان می­دهد از میان ۷۰۳۵ مرد جوان و سالمی که از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۱۰ مورد بررسی قرار گرفتند، ۱۵.۷ درصد واریکوسل داشتند. افراد مبتلا به واریکوسل از نظر کیفیت منی نیز ضعیف­ تر بودند. تولید اسپرم بیشترین کارایی را در دمایی کمی پایین تر از دمای بدن دارد.

کوچک شدن بیضه

واریکوسل می تواند منجر به آتروفی  یا کوچک شدن بیضه شود. لوله‌های اسپرم ساز بخش اعظم بیضه را تشکیل می‌دهند. در صورت آسیب این لوله ­ها، ممکن است بیضه کوچکتر و نرم­تر شود.

به هم خوردن تعادل هورمونی

از آنجایی که سلول­ ها به افزایش فشار واکنش نشان می­‌دهند، واریکوسل ممکن است سطح هورمون­ ها را  تغییر دهد. به عنوال مثال ممکن است سطح هورمون لوتئینی کننده (LH) افزایش یابد (LH هم در خانم­ها و هم در آقایان وجود دارد، اما میزان این هورمون در خانم­ ها بیشتر است). همچنین ممکن است سطح تستوسترون از حد طبیعی کم­تر شود.

[/fusion_text]

علل ایجاد بیماری

یکی از دلایلی که برای واریکوسل ذکر می­‌شود این است که دریچه های موجود در وریدهای اسپرماتیک کورد، که نقش حمل و نقل خون بیضه­ ها را دارند، به درستی کار نمی­‌کنند. چرایی این اتفاق کاملاً مشخص نیست؛ اما آنچه اتفاق میفتد مشابه واریس پا است.

دریچه­ های مذکور وظیفه دارند جریان خون را به سمت قلب یک­ طرفه کرده و از بازگشت خون جلوگیری کنند. درصورت معیوب بودن دریچه ­ها جریان خون مختل می­‌شود؛ به این ترتیب خون به جای حرکت آرام به سمت قلب، تجمع یافته و این تجمع در نهایت باعث اتساع و گشاد شدن رگ­ ها می­‌شود. مانند هر عضو دیگری، اختلال در جریان خون بیضه­ ها نیز نهایتاً جلوی عملکرد مناسب این عضو را می­‌گیرد.

واریکوسل­ ها را می­‌توان به شکل زیر تقسیم­ بندی کرد:

نوع فشاری : ورید اسپرماتیک از خون پر شده و باعث ایجاد واریکوسل درجه I می‌شود.

نوع شانتی : شدت یافتن تجمع تدریجی خون باعث آسیب به ورید اسپرماتیک و سایر وریدها شده و واریکوسل درجه II یا III را ایجاد می­‌کند.

احتمال درگیری بیضه چپ بیشتر است؛ هرچند درصورت یک­ طرفه بودن واریکوسل، همچنان تولید اسپرم هر دو بیضه تحت تأثیر قرار می­‌گیرد.

عامل (ریسک فاکتور) واریکوسل

هیچ عامل (ریسک فاکتور) خاص ی برای واریکوسل شناخته نشده ­است، اما بیشترین احتمال ابتلا در دوران بلوغ وجود دارد. داشتن اضافه وزن ممکن­ است خطر ابتلا را کاهش دهد، درحالی که به نظر می‌رسد بلندتر بودن قد باعث افزایش احتمال بروز آن می­‌شود.

پیش از این تصور می­‌شد مردی که درگذشته صاحب فرزندی شده­ است، دیگر نابارور نیست؛ اما در سال ۱۹۹۳ محققان به این نتیجه رسیدند که احتمالاً این موضوع صحت ندارد. در عوض آن­ها بیان می­‌دارند خطر ناباروری با گذشت زمان افزایش می­‌یابد.

واریکوسل در مردان بالای ۴۰ سال احتمالاً به دلیل انسداد ورید بزرگتری در ناحیه شکم، در نتیجه تومور کلیه است.

درمان طبیعی واریکوسل

اگر واریکوسل به اندازه کافی برای عمل جراحی جدی نباشد، پوشیدن لباس زیر مخصوص ممکن است به کاهش درد کمک کند. برای درمان تعداد پایین اسپرم­ ها روش­ های درمانی دیگری نیز وجود دارد؛ اما بهتر است ابتدا با یک پزشک صحبت کنید.

تشخیص واریکوسل

سه درجه واریکوسل وجود دارد:

  • درجه ۱: کوچک ترین نوع واریکوسل است؛ با چشم قابل مشاهده نیست، اما پزشک با استفاده از مانور والسالوا می تواند آن را لمس کند.
  • درجه ۲: در این درجه از بیماری هم واریکوسل با چشم قابل مشاهده نیست، اما می­توان آن را بدون مانور والسالوا لمس کرد.
  • درجه ۳: واریکوسل قابل مشاهده است.

اگر واریکوسل به اندازه کافی بزرگ باشد، ممکن است با لمس آن احساسی مانند لمس «کیسه نرم پر از کرم» به شما دست دهد.

واریکوسل ساب کلینیکال، واریکوسلی است که تنها با آزمایشات تصویر برداری نظیر ترموگرافی اسکروتومی یا تست رفلاکس داپلر (نوعی سونوگرافی)  قابل تشخیص است.

سونوگرافی همچنین به رد سایر علل احتمالی واریکوسل، مانند وجود تومور در نزیکی یا روی ورید اسپرماتیک کمک خواهد کرد.

از جمله دیگر آزمایشات ممکن، می­‌توان به آنالیز مایع منی و نیز سنجش هورمون­ ها اشاره کرد. سنجش هورمون­ ها به منظور تشخیص سطح بالای هورمون محرکه فولیکولی (FSH) و سطح پایین تستوسترون انجام می­‌گیرد. این آزمایشات ممکن است در صورت شک پزشک به عملکرد صحیح بیضه­ ها تجویز شود.

واریکوسل معمولاً خطری ایجاد نمی‌­کند؛ اما اگر تغییری در شکل، اندازه و قوام ناحیه تناسلی ایجاد شود، مراجعه به پزشک ضرورت میابد.

منبع : medicalnewstoday