در بسیاری از مردان وریدهای کیسه بیضه، کیسه ای که بیضه­ ها را درون خود نگه می­دارد، متسع شده ­است. پزشکان این رگ­ ها را واریکوسل می‌­نامند. بسیاری از مردان مبتلا علائمی ندارند، اما برخی ممکن است مشکلات باروری داشته باشند.

واریکوسل بیماری رایجی بوده و ۱۰ تا ۱۵ درصد از مردان را تحت تأثیر قرار می‌­دهد. پزشکان همچنان در مورد نقش واریکوسل در ناباروری به نتیجه­ ای نرسیده­ اند.

برخی تحقیقات نشان می­‌دهد که درمان واریکوسل ممکن است نتایج باروری را بهبود بخشد. با این وجود، یک بررسی سیستماتیک نشان می­‌دهد که شواهد موجود ضعیف بوده و پزشکان باید تحقیقات بیشتری انجام دهند.

در این مقاله در مورد تاثیر واریکوسل بر باروری و زمان مناسب مراجعه به پزشک بیشتر می‌­آموزید.

واریکوسل چیست؟

حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد مردان مبتلا به واریکوسل هستند.

در واریکوسل به دلیل اتساع  ورید­های کیسه بیضه، کیسه بیضه متورم می‌­شود. تورم به طور معمول به صورت بزرگ شدن قسمت فوقانی بیضه بوده و تغییر رنگی مشاهده نمی­‌شود.

به شبکه­ هایی از وریدهای درون کیسه بیضه، پمپنی­فرم پلکسوس (pampiniform plexus) گفته می­‌شود. این وریدها وظیفه دارند خون را قبل از رسیدن به شریان تستیکولار (شریان بیضه ­ای. شریانی که خون بیضه­ ها را تامین می­‌کند) خنک کنند. در صورت بالا بودن دمای بیضه­ ها روند تولید اسپرم سالم مختل می­‌شود. از آنجایی که سلامت اسپرم در باروری تأثیر گذار است، وظیفه این شبکه وریدی اهمیت زیادی پیدا می‌­کند.

بیشتر افراد مبتلا علائمی ندارند، اما برخی ممکن است مشکلات باروری را تجربه کنند. شخص مبتلا به واریکوسل ممکن است در مواردی تورم و حساسیت بیضه را نیز تجربه کند.

واریکوسل چیست

آیا واریکوسل باعث ناباروری می شود؟

بیشتر مردان مبتلا به واریکوسل از نظر باروری مشکلی ندارند؛ هرچند نرخ ناباروری در بین افراد مبتلا بیشتر از دیگران است. این تفاوت ممکن است به دلیل توانایی واریکوسل در ایجاد اختلال در روند تهیه و ذخیره اسپرم باشد.

یک مطالعه در سال ۲۰۱۴ داده های مربوط به ۸۱۶ مرد مبتلا به نازایی را جمع ­آوری کرد. در این میان تقریباً یک سوم افراد واریکوسل داشتند. این آمار نشان می­‌دهد واریکوسل می­تواند یکی از عوامل ناباروری باشد.

تحقیقات در مورد اینکه آیا درمان واریکوسل می­تواند باروری را بهبود بخشد یا خیر، متمرکز نیست.

یک بررسی متاآنالیز در تحقیقات گذشته، شواهد و مدارکی را نشان داد که بر پایه آن­ها می­توان گفت درمان واریکوسل ممکن است باعث بهبود باروری شود، به خصوص اگر علت ناباروری زوجین ناشناخته باشد. با این حال محققان هشدار می­دهند که شواهد ضعیف بوده و تحقیقات بیشتری لازم است.

نگرانی اصلی در مورد واریکوسل­ ها این است که ممکن است برآمدگی ورید­ها به اسپرم آسیب رسانده و تعداد اسپرم ­ها را کاهش دهد. در افرادی که تعداد اسپرم متوسطی دارند، بعید است واریکوسل علت نازایی باشد. اگر یک زوج نابارور باشند، انجام انواع آزمایشات از جمله شمارش اسپرم بسیار مهم است و نباید به اشتباه تصور کرد که واریکوسل لزوماً تنها علت ناباروری است.

علل و ریسک فاکتور­ها

پزشک ممکن است از سونوگرافی برای تشخیص واریکوسل استفاده کند. درصورت بزرگ شدن وریدهای کیسه بیضه، واریکوسل به وجود می آید.

هر ورید دارای دریچه­ ای برای یک­طرفه کردن جریان خون و جلوگیری از بازگشت خون به عقب است؛ اما گاهی اوقات این دریچه ­ها از کار می­‌افتند. این نارسایی سبب بازگشت خون به عقب می ­شود؛ درنتیجه رگ آسیب دیده و متورم می ­شود.

پزشکان به طور دقیق نمی­دانند چه عواملی باعث نارسایی دریچه­ ها و ایجاد واریکوسل می­ شود. این موارد شایع بوده و معمولاً بیانگر یک مشکل اساسی در سلامت فرد نیستند.

تحقیقات منتشر شده در سال ۲۰۱۴ نشان می­ دهد استعمال سیگار ممکن است یکی از ریسک­ فاکتورهای واریکوسل باشد، چرا که سیگار به رگ ­های خونی آسیب می­رساند. در همان تحقیق هیچ ارتباطی بین الکل یا شغل و واریکوسل پیدا نشد.

در موارد نادری رشد معده می­تواند بر ورید­ها فشار وارد کرده و باعث ایجاد واریکوسل شود. این مسئله در مردان بیش از ۴۵ سال متداول ­تر است.

در بسیاری از افراد واریکوسل علت آشکاری ندارد.

تشخیص واریکوسل 

بیشتر مردان مبتلا به واریکوسل متوجه علامتی غیر عادی نمی ­شوند؛ اگرچه برخی از افراد احساس سنگینی یا زق­ زق کردن گاه به گاه کیسه بیضه را گزارش می ­دهند، اما بسیاری از مبتلایان تنها پس از تجربه مشکلات ناباروری متوجه واریکوسل می‌شوند.

پزشک اغلب می­تواند در طول معاینه فیزیکی و با نگاه کردن به کیسه بیضه  و لمس برجستگی­ ها و رگ­ های خونی غیر عادی، واریکوسل را تشخیص دهد.

در صورت  مشکوک بودن پزشک به واریکوسل، سونوگرافی می­ تواند تجویز شود. سونوگرافی یک آزمایش تصویربرداری بدون درد است که به پزشک اجازه می­دهد رگ­ های درون کیسه بیضه را مشاهده کند.

در مشکلات باروری پزشک ممکن است برای بررسی کیفیت اسپرم، آنالیز مایع منی را تجویز کند.

درمان واریکوسل

در صورت پایین بودن تعداد اسپرم­ های فرد مبتلا به واریکوسل، فرد احتمالاً نیازمند اقدامات درمانی است.

واریکوسل­ هایی که علائم ایجاد نمی‌­کنند نیازی به درمان ندارند. در شرایط زیر  واریکوسل نیازمند درمان است:

  • اسپرم های فرد مبتلا مشکل داشته یا تعدادشان کم باشد
  • واریکوسل باعث درد یا تورم شود
  • زوج نازایی داشته و توضیح دیگری جز واریکوسل برای توجیه نازایی وجود نداشته باشد

وقتی افراد تصمیم به معالجه گرفتند، دو گزینه متفاوت پیش­روی دارند:

آمبولیزاسیون (رَگ‌بَندی)

در جراحی به روش آمبولیزاسیون جریان خون به طور موقت قطع می­‌شود. پزشک می­تواند این روش را در مطب خود و با بی­حسی موضعی پیاده ­کند. بی­حسی موضعی باعث می­‌شود فرد در ناحیه مورد نظر دردی احساس نکند.

در حین آمبولیزاسیون، پزشک سوزن را معمولاً از طریق کشاله ران و بعضاً از طریق گردن ران وارد یک ورید می­‌کند. سوزن به پزشک کمک می­‌کند تا به رگ ­های موجود در کیسه بیضه دسترسی داشته باشد و واریکوسل را مسدود کند.

ممکن است فرد بعد از انجام عمل، درد و حساسیت زیادی را تجربه کند، اما دوره نقاهت کوتاه بوده و فرد می­‌تواند بلافاصله به فعالیت های معمول خود بازگردد.

یکی از مطالعات انجام­ گرفته در سال ۲۰۱۲ نشان می­‌دهد كه آمبولیزاسیون در ۱۹.۳ درصد موارد ممکن است ناموفق باشد. اگر روش آمبولیزاسیون شکست بخورد، جراحان ممکن است برای درمان واریکوسل روش دیگری را امتحان کنند.

عمل جراحی

یک پزشک می­تواند با مسدود کردن جریان خون رگ آسیب دیده، واریکوسل را جراحی کند. این عمل جراحی واریکوسلکتومی نامیده می­‌شود.

فرد قبل از واریکوسلکتومی بیهوشی عمومی دریافت می­‌کند، بنابراین در طول عمل می­خوابد و قادر به احساس درد نیست. پس از اتمام جراحی ممکن است فرد برای چند روز درد و حساسیت را تجربه کند.

جراحی نسبت به آمبولیزاسیون با میزان شکست کمتر از ۵ درصد، مؤثرتر است.

جراحی لاپاروسکوپی نیازمند ایجاد برش کوچکتری نسبت به عمل جراحی باز بوده و دوره نقاهت کوتاه­ تری نیز دارد؛ اما برای این عمل به یک جراح بسیار ماهر نیاز است. در عمل جراحی باز بیضه، از یک برش بزرگ­تر استفاده می‌شود.

درمان ناباروری آقایان

چشم­انداز

چشم­انداز شرایط مردانی که درمان واریکوسل را انتخاب می‌­کنند نسبتاً خوب است. مطالعه ای که در سال ۲۰۱۴ روی مردان مبتلا با مشکل تعداد کم اسپرم انجام گرفت، نشان داد عمل جراحی تعداد اسپرم بیماران را به طور متوسط از ۲.۴ به ۱۱.۶ میلیون در میلی­لیتر افزایش داده ­است.

با این حال در همان مطالعه نتایج میزان باروری نسبتاً پایین باقی ماند. از میان ۱۰۲ شرکت کننده، ۱۷ زوج به شکل طبیعی صاحب فرزند گشتند. این موضوع نشان می‌­دهد که جراحی می­تواند باروری را افزایش دهد، اما مشکلات باروری همه­ی بیماران را درمان نمی­‌کند.

مردان مبتلا به واریکوسلی که با مشکلات ناباروری دست­و­ پنجه نرم می­‌کنند، باید در مورد خطرات و مزایای درمان با پزشک خود صحبت کنند. در بعضی موارد جراحی ممکن است امن ترین گزینه برای افزایش باروری باشد. در شرایط دیگر اما یک زوج ممکن است با کمک فناوری­ های کمک‌ باروری از قبیل لقاح داخل رحمی (IUI) و لقاح آزمایشگاهی (IVF) نتایج بهتری به ­دست آورند.

هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد واریکوسل­ ها قطعا منجر­ به ناباروری می­‌شوند. در ۱۰ تا ۲۰ درصد از مردان، واریکوسل بعد از عمل برمی‌­گردد.

مردان در صورت پی ­بردن به وجود رگ ­های متورم نباید تصور کنند که دچار مشکلات باروری خواهند­ شد. هرچند ممکن است مایل باشند در مورد خطرات موجود با یک پزشک صحبت کنند.