به التهاب کبد در اثر ویروس هپاتیت B (HBV)، بیماری هپاتیت ب گفته می­‌شود. این بیماری می­‌تواند منجر به مشکلاتی جدی نظیر نارسایی کبد و مرگ شود. حدود دو میلیارد نفر به هپاتیت B آلوده هستند و هرساله بیش از یک میلیون نفر در اثر این بیماری جان خود را از دست می‌دهند.

ویروس هپاتیت ب می­‌تواند توسط روش­ های متفاوتی از جمله تماس جنسی، تماس خونی و نیز در زمان تولد از مادر آلوده به کودک انتقال پیدا کند. علائم شایع عفونت هپاتیت B می­تواند شامل خستگی، تب، کاهش اشتها، حالت تهوع و استفراغ، ادرار تیره­رنگ و یرقان باشد.

تشخیص عفونت هپاتیت ب بدون انجام آزمایشات مخصوص راحت نیست؛ چرا که بیشتر افراد آلوده به ویروس هیچ­گونه علامتی نداشته یا تنها علائم خفیفی را نشان می‌­دهند. به­ علاوه مدت زمانی طولانی- سال­ها یا حتی دهه­ ها طول می­‌کشد تا این علائم ظاهر شوند. با این وجود آزمایش­ های قابل اعتمادی برای تشخیص هپاتیت ب وجود دارد.

علائم بیشتر افراد آلوده پس از گذشت چند ماه کاملاً بهبود می­‌یابد. سیستم ایمنی حدوداً یک چهارم افراد آلوده به ویروس قادر به پاک­سازی ویروس و از بین بردن عفونت است. این دسته از افراد سلامتی خود را حفظ می­‌کنند.

با این حال سه چهارم افراد آلوده، با وجود از بین رفتن علائم، قادر به پاکسازی ویروس از بدن خود نیستند. این افراد ناقلین مزمن ویروس هپاتیت B هستند. احتمال چنین امری در کودکانی که در سنین پایین آلوده شده ­اند بالاتر است (تا ۹۰٪ در نوزادان). در مقابل، بزرگسالان با احتمال بیشتری ویروس را ازبین می‌­برند. یک چهارم ناقلین مزمن ویروس، به بیماری کبد مبتلا می­‌شوند.

از طریق واکسیناسیون و دوری از تماس با خون افراد آلوده می‌­توان از ابتلا به هپاتیت B جلوگیری کرد. هپاتیت ب با داروهای ضد ویروسی درمان می­‌شود.

کبد هپاتیت B

علل هپاتیت ب

هپاتیت B ناشی از ویروس هپاتیت ب (به طور مختصر HBV) است. هپاتیت B پس از ورود به بدن، از طریق جریان خون وارد سلول­ های کبدی شده و در آنجا تکثیر می­‌شود. در کبد ویروس قادر است سلول­ های جدیدی را آلوده کرده و چرخه خود را ادامه دهد.

این بیماری ممکن است از طریق تماس مستقیم خونی، رابطه جنسی محافظت نشده و نیز از مادر آلوده به نوزاد منتقل شود.

انتقال هپاتیت ب از مادر به کودک

اصلی­ترین مسیر­های انتقال ویروس از مادر آلوده به کودک، خصوصاً در کشورهای فقیرتر، دوران بارداری، تولد، یا بلافاصله پس از تولد است. به این شکل که نوزاد با مایعات بدن مادر تماس پیدا کرده و به ویروس آلوده می­‌شود.

تماس جنسی

هپاتیت B از طریق رابطه جنسی محافظت نشده، از فردی به فرد دیگر منتقل می­‌شود. در صورت بالا بودن احتمال تماس خونی در عمل جنسی، به عنوان مثال در رابطه جنسی مقعدی، احتمال انتقال ویروس بالاتر است.

تماس خونی

هپاتیت ب می­‌تواند از طریق استفاده از سوزن­ های آلوده یا تجهیزات پزشکی استریل نشده  و وسایل خال­کوبی منتقل شود. ویروس از طریق بریدگی­ های آلوده و زخم­های باز نیز قابل انتقال است. تماس خونی می­‌تواند به هنگام اشتراک وسایل شخصی مانند تیغ، مسواک یا ناخن­گیر ایجاد شود.

انتقال خون، پیوند عضو و استفاده از فرآورده­ های خونی نیز می‌­تواند راه دیگری برای انتقال این ویروس باشد. به طور معمول امروزه در اکثر کشورها افراد برای اهداء عضو و انتقال خون از نظر آلودگی به هپاتیت B مورد بررسی قرار می­گیرند تا احتمال وقوع این دست از حوادث به حداقل برسد.

انتقال هپاتیت ب

سایر راه­ های انتقال ویروس هپاتیت B

هپاتیت B می­‌تواند از فرد ناقل به سایر اعضای خانواده منتقل شود. هپاتیت B را نمی­‌توان با تغذیه از شیر مادر، عطسه، سرفه، استفاده از کارد و چنگال مشترک، یا تماس جسمی گاه به گاه (مانند آغوش گرفتن) منتقل کرد. در موارد نادر ممکن است کودکان خردسال هپاتیت B را از غذای جویده شده توسط یک بزرگسال مبتلا دریافت کنند.

ریسک فاکتور­ها

هر کسی می­تواند به هپاتیت B مبتلا شود. افرادی که به طور خاص در معرض خطر ابتلا هستند عبارتند از:

  • نوزادان متولد شده از مادران آلوده
  • مصرف­ کنندگان مواد مخدر تزریقی (در گذشته یا حال)
  • شرکای جنسی ناقلین ویروس هپاتیت ب
  • افراد هم خانه با فرد ناقل
  • دریافت ­کنندگان خون اهدا شده
  • کارکنان کادر درمان که در معرض خون قرار دارند

انواع هپاتیت ب

هپاتیت B حاد

مرحله حاد هپاتیت B می­‌تواند از چند هفته تا شش ماه پس از آلوده شدن به ویروس ظاهر شود. بسیاری از افراد آلوده به ویروس هیچ علامتی از خود نشان نداده یا صرفا علائم خفیفی دارند. با این وجود این افراد همچنان قادر به انتقال ویروس  به دیگران هستند.

نتایج عفونت ویروس هپاتیت ب در افراد مختلف یکسان نیست. بدن بیشتر بزرگسالانی که در معرض ویروس قرار دارند، به طور طبیعی این عفونت را پاک کرده و درنتیجه نیازی به درمان پزشکی وجود ندارد. در حالی که احتمال پاکسازی ویروس در کودکان پایین­تر است.

هپاتیت B مزمن

در صورت عدم درمان آن دسته از مبتلایانی که خود به شکل طبیعی قادر به پاکسازی ویروس نیستند، هپاتیت B  تا آخر عمر در بدنشان باقی می­‌ماند؛ به چنین حالتی، عفونت مزمن هپاتیت B می­گوییم.

افراد مبتلا به عفونت مزمن هپاتیت B می‌­توانند ویروس را به دیگران منتقل کنند. هرچند بسیاری از این افراد در طول زندگی خود با مشکل خاصی مواجه نمی­‌شوند، اما در بعضی موارد، عوارض شدیدی مشاهده می­‌شود که ممکن است به مرگ بیمار ختم شود (به توضیحات زیر مراجعه کنید). خطر بروز چنین عوارضی در نوزادان و کودکان بیشتر است.

علائم و نشانه ها

کبد می­‌تواند میزان قابل توجهی از آسیب را قبل از نقص عملکردی تحمل کند. لذا در بسیاری از بیماری­ های تأثیرگذار بر کبد، علائم و نشانه ­ها به کندی ظاهر می‌شوند. علائم و نشانه های هپاتیت B در صورت بروز به طور معمول پس از یک دوره کمون ۴۵ تا ۱۶۰ روزه ظاهر می­‌شوند.

عفونت هپاتیت B را می‌توان به دو مرحله حاد و مزمن تقسیم کرد. مرحله حاد، چند هفته یا چند ماه پس از آلودگی با ویروس شروع می­‌شود. مرحله مزمن تنها درصد کمی از افراد مبتلا به هپاتیت B را تحت تاثیر قرار داده و ممکن است ماه ­ها، سال­ ها و یا حتی ده­ ها سال پس از آلودگی با ویروس شروع شود.

حدود سه چهارم افراد آلوده به ویروس هپاتیت ب، در هفته­ های اولیه هیچ علائمی از خود نشان نداده و احساس سلامتی کامل می­‌کنند. در طی ماه ­ها و سال ­های بعد، علائم هپاتیت B مزمن می‌­تواند به تدریج ظاهر شود. در بسیاری از افراد، علائم به هیچ وجه ظاهر نشده یا صرفا شکلی خفیف دارند. در برخی دیگر، علائم ممکن است خطرناک شده و تأثیرات گسترده ­ای را بر زندگی بیمار اعمال کنند.

علائم هپاتیت B حاد شامل موارد زیر است :

  • خستگی، فرسودگی
  • از دست دادن اشتها
  • تهوع و استفراغ
  • ادرار تیره­رنگ
  • درد عضلات و مفاصل
  • یرقان- زردی پوست و یا چشم (این علامت تنها در هر یک نفر از پنج نفر ظاهر می­‌شود)
  • تب
  • درد کبد – ناحیه فوقانی راست شکم در زیر دنده ها

هپاتیت B می­‌تواند باعث درد عضلات و مفاصل، تب و خستگی شود.

روش های تشخیص

هپاتیت B از طریق یک سری آزمایشات خون تشخیص داده می­‌شود. این آزمایشات می­توانند عملکرد کبد را اندازه­گیری کرده و آنتی بادی ­های ساخته شده در پاسخ به ویروس و وجود HBV در خون را تشخیص دهند.

معمولاً تشخیص ویروس هپاتیت B در فاصله کوتاهی پس از آلودگی دشوار است. ممکن است چند ماه طول بکشد تا تشخیص واکنش ایمنی بدن یا وجود ذرات ویروس، با آزمایش خون قابل اطمینان باشد.

هپاتیت B را می توان یه کمک یک سری از آزمایشات خون تشخیص داد.

عوارض هپاتیت B

سیروز

بیشتر بیماران هپاتیت B مزمن، در طول زندگی خود علامتی نداشته یا تنها نشانه­ های خفیفی را نشان می­‌دهند. با این وجود کبد  ۱۵ الی ۴۰ درصد این افراد آسیب­ های قابل توجهی می­بیند، از جمله اسکارینگ نواحی گسترده­ای از کبد یا سیروز که به شکلی جدی بر سلامت فرد تأثیر­گذار است.

نارسایی کبد

حدود ۱۵-۲۵٪ از افرادی که به دنبال عفونت هپاتیت ب، سیروز کبدی می­‌شوند، ممکن است دچار نارسایی کبد شوند. در این حالت لازم است پیوند کبد برای جلوگیری از مرگ انجام گیرد.

سرطان کبد

اقلیت (تخمین زده می‌شود ۵-۱۵% در طی یک دوره ۵ ساله) افرادی که به دنبال عفونت هپاتیت B، سیروز کبدی می­‌شوند، ممکن است سرطان کبد (کارسینوما) بگیرند. سرطان کبد عامل اصلی مرگ و میر در مبتلایان به هپاتیت B مزمن است.

این عوارض در نتیجه هپاتیت B  برای کبد به وجود می­‌آیند.

انواع درمان هپاتیت B

بیشتر مبتلایان به هپاتیت B نیازی به درمان ندارند. در بسیاری از موارد HBV غیرفعال بوده و در بدن مشکلی ایجاد نمی­‌کند. در چنین حالتی فرد آلوده نیازی به مصرف دارو ندارد؛ اما لازم است برای کسب اطمینان از غیر­فعال ماندن ویروس، خون فرد آلوده هر شش ماه یکبار آزمایش شود. هیچ درمان خاصی برای مرحله حاد هپاتیت ب وجود ندارد. استراحت، تغذیه مناسب و هیدراتاسیون می­‌توانند به بهبود بدن کمک کند.

هپاتیت ب مزمن ممکن است با دارو­های ضد ویروسی درمان شود. این داروها به طور کلی در طی چند سال تجویز می­‌شوند. درمان می تواند لود ویروس را کاهش داده و به «سرو کانورت (seroconvert)» بدن کمک کند یعنی به بدن کمک کند تا در برابر ویروس، آنتی­بادی بسازد. در همه ­ی افراد چنین پاسخی رخ نداده و در صورت وقوع نیز ممکن است بیماری پس از درمان، مجدداً عود کند. در صورت پاسخ مطلوب به درمان، احتمال آسیب دیدن کبد، سیروز و کارسینوما (سرطان کبد) کاهش میابد.

واکسیناسیون

بهترین محافظت در برابر هپاتیت B، واکسیناسیون است که در حال حاضر و به طور معمول در بسیاری از کشورها برای نوزادان انجام می­‌شود. امکان واکسیناسیون برای بزرگسالان واکسینه نشده گروه پرخطر نیز وجود دارد. به عنوان بخشی از آزمایشات خونی روتین، زنان باردار از نظر عفونت هپاتیت ب بررسی می­‌شوند.

لازم به ذکر است که این واکسن مختص ویروس هپاتیت B بوده و دربرابر سایر انواع هپاتیت مانند هپاتیت A و هپاتیت C ایجاد مقاومت نمی­‌کند.

واکسیناسیون بهترین محافظت در برابر ابتلا به هپاتیت B است.

واکسن هپاتیت B

جلوگیری از انتقال هپاتیت ب

اگر به هپاتیت ب آلوده شده ­اید، می­توانید با روش ­های زیر از انتقال این بیماری به دیگران جلوگیری کنید:

  • داشتن روابط جنسی سالم و رعایت بهداشت
  • عدم اهدای عضو یا انتقال خون
  • عدم اشتراک­ گذاری سوزن، تیغ، مسواک، ناخنگیر و دیگر وسایل شخصی
  • اطلاع به متخصصان بهداشت و درمان در مورد وضعیت خود، به ویژه پزشکان، دندانپزشکان، پرستاران و دیگرانی که ممکن است با خون شما در تماس باشند
  • پانسمان زخم­ ها و بریدگی­ ها و از بین بردن هرگونه وسیله خون آلود به روشی مطمئن
  • عدم خال کوبی یا پرسینگ بدن

کاهش احتمال عوارض

موارد زیر اقداماتی هستند که می­توانند احتمال بروز عوارض در افراد مبتلا به هپاتیت B را کاهش دهد:

  • کاهش مصرف الکل
  • حفظ رژیم غذایی سالم و کم چرب
  • دوری از سیگار و مواد مخدر