با رشد غیرعادی و غیرقابل کنترل سلول ها در دهانه ی رحم زنان، انتهای رحم که به واژن می‌رسد، سرطان دهانه‌ی رحم رخ می‌دهد. دهانه‌ی رحم مخاطی برای واژن تولید می‌کند که به جنبندگی اسپرم کمک می‌کند. ویروس پاپیلوم انسانی از طریق رابطه‌ی جنسی منتقل می‌شود و در اکثر موارد علت اصلی بروز سرطان دهانه‌ی رحم است. سلول‌های غیر عادی در دهانه ی رحم تا جایی رشد می‌کنند که تشکیل تومور می‌دهند و در صورت پیشرفت ممکن است سلول ها به سایر قسمت های بدن شیوع (متاستاز) پیدا کنند. قبل از سرطانی شدن سلول های دهانه ی رحم، تغییراتی در آن ها ایجاد می‌شود (دیسپلازی). هدف از انجام آزمایش پاپ اسمیر، تشخیص این تغییرات غیرعادی قبل از بروز سرطان است. معرفی انجام منظم آزمایش پاپ اسمیر به طرز قابل توجهی باعث کاهش تعداد زنان مبتلا به سرطان دهانه‌ی رحم شده است.

علت بروز سرطان دهانه ی رحم

علت بروز سرطان دهانه ی رحم، مثل سایر سرطان ها، آسیب در دی ان ای سلولی است. این آسیب باعث رشد غیرعادی سلول ها می‌شود که تشکیل تومور می‌دهد. ممکن است تومور به بافت های مجاور حمله کند یا سلول های سرطانی از طریق جریان خون یا سیستم لنفاوی در سراسر بدن گسترش یابد. باورها بر این است که ویروس پاپیلوم انسانی اصلی ترین علت بروز سرطان دهانه ی رحم است.

عوامل پرخطر که باعث ایجاد سرطان دهانه ی رحم می شود موارد زیر را در بر می‎گیرد:

ویروس پاپیلوم انسانی (HPV)

اصلی ترین علت بروز سرطان دهانه‌ی رحم، ویروس پاپیلوم انسانی است اما اکثر زنان مبتلا به این ویروس، دچار سرطان دهانه‌ی رحم نمی‌شوند. این ویروس در افرادی که از نظر جنسی فعال هستند بسیار شایع است و هیچ علامتی ندارد. برخی از انواع ویروس پاپیلوم انسانی در ایجاد زگیل های تناسلی نقش دارند اما باعث بروز سرطان دهانه ی رحم نمی‌شوند. اگرچه این عفونت ویروسی را نمی‌توان با دارو از بین برد، ولی سیستم ایمنی اغلب به صورت طبیعی آن را پاکسازی می‌کند. اگر سیستم ایمنی نتواند ویروس را پاک کند، تداوم عفونت منجر به سرطان دهانه‌ی رحم می‌شود. می‌توان با زدن واکسن بدن را در برابر انواعی از ویروس های پاپیلوم انسانی حفاظت کرد. این روش برای هر دو جنس مناسب است و برای این که پیشگیری از انتقال ویروس موثرتر باشد، باید قبل از این که بزرگسالان جوان شروع به برقراری رابطه ی جنسی کنند، این واکسن به آن ها تزریق شود.

سیگار

مصرف سیگار، مانند بسیاری از سرطان های دیگر، خطر ابتلا به سرطان دهانه‌ی رحم را بالا می‌برد.

داروی ضدسقط دی اتیل استیل بسترول (DES)

خطر ابتلا به سرطان دهانه‌ی رحم در دختران و بانوانی که از این داروی ضد سقط (که دیگر قابل استفاده نیست) مصرف کرده اند، بیشتر است.

انواع سرطان دهانه ی رحم

انواع سرطان دهانه‌ ی رحم

کارسینوم سلول سنگفرشی

منشا این نوع از سرطان در سلول های سنگفرشی است که دهانه ی رحم را در قسمت واژن می‌پوشاند. این سرطان شایع ترین نوع سرطان دهانه‌ی رحم است و معمولا توسط آزمایش پاپ اسمیر مشخص می‌شود. اگر جواب آزمایش مثبت باشد، لازم است کولپوسکوپی و بافت برداری انجام شود تا از صحت تشخیص اطمینان حاصل شود (پایین را ببینید).

آدنوکارسینوما

این سرطان کم تر شایع است و در سلول های غده ای دهانه‌ی رحم ایجاد می‌شود. آزمایش پاپ اسمیر برای تعیین ناهنجاری هایی که منجر به این نوع از سرطان می شود موثر نیست.

مراحل سرطان دهانه‌ی رحم

نتایج درمان بسته به مرحله‌ی سرطان بسیار متغیر است. مرحله‌ی سرطان براساس اندازه و جایگاه تومور اولیه و این که آیا به غدد لنفاوی دور یا نزدیکو اعضای بدن سرایت کرده یا نه مشخص می‌شود.

  • مرحله ی ۱ سرطان تنها در دهانه ی رحم قرار دارد.
  • مرحله ی ۲ سرطان به خارج از دهانه ی رحم شیوع پیدا کرده ولی به دیواره ی لگن یا یک سوم واژن نرسیده است.
  • مرحله ی ۳A سرطان تنها به دیواره ی لگن سرایت کرده است.
  • مرحله ی ۳B سرطان به دیواره ی لگن سرایت کرده و آن قدر بزرگ شده که سد حالب و مانع از جریان ادرار از کلیه به مثانه می‌شود.
  • مرحله ی ۴ سرطان به سایر قسمت های بدن مانند مثانه یا سایر اعضای دور مانند اعضای حیاتی سرایت کرده است.

نشانه ها و علائم

معمولا تغییرات اولیه و دیسپلازی دهانه‌ی رحم علامتی ندارد و در این مرحله است که آزمایش پاپ اسمیر می تواند حضور سلول های غیر عادی در دهانه ی رحم را مشخص کند. درصورت بروز علائم، حالت های زیر ظاهر می‌‌شود :

• خون ریزی واژن بین دوره های پریودی
• احساس درد یا خون ریزی هنگام برقراری رابطه ی جنسی
• احساس درد یا خون ریزی بعد از برقراری رابطه ی جنسی
• خون ریزی واژن بعد از یائسگی
• خارج شدن ترشحات غیرعادی از واژن
• تورم و درد پا
• خستگی مفرط

همچنین ممکن است این علائم به خاطر سرطان نباشد، بنابراین در صورت نگرانی با پزشک مشورت کنید.

آزمایش پاپ اسمیر

روش های تشخیص سرطان دهانه‌ی رحم

آزمایش پاپ اسمیر

در این آزمایش، تعدادی سلول از دهانه‌ی رحم خراشیده و روی شیشه گذاشته می شود تا در آزمایشگاه توسط متخصص سلول (سلول شناس) مورد بررسی قرار گیرد. ممکن است نتایج این آزمایش اشتباه باشد. اگر نتیجه ی حاصل از آزمایش پاپ اسمیر مشکوک باشد، برای اطمینان از صحت تشخیص از کولپوسکوپی یا بافت برداری استفاده می‌شود.

کولپوسکوپی

در کولپوسکوپی از ابزار درشت کننده برای بررسی دهانه ی رحم و واژن استفاده می‌شود. در این صورت پزشک می‌تواند جزئیات بیشتری از دهانه ی رحم را مشاهده کند. گاهی برای نشان دادن ناهنجاری های خاص از رنگ یا اسید استفاده می‌شود.

بافت برداری

ممکن است هنگام انجام کولپوسکوپی، یک یا چند نمونه بافت کوچک از دهانه‌ی رحم گرفته شود. سپس نمونه ها مورد بررسی قرار می‌گیرد.

بافت برداری مخروطی

در این حالت نمونه بافت بزرگ تری تحت بیهوشی از دهانه‌ی رحم برداشته می‌شود.

انواع روش های درمان

جراحی

برداشتن کامل رحم (هیسترکتومی رادیکال) : در این روش از طریق جراحی رحم، بخش فوقانی واژن و غدد لنفاوی اطراف رحم برداشته می شود.

بافت برداری مخروطی : اگر سرطان دهانه‌ی رحم به زودی تشخیص داده شود و پزشک مطمئن باشد که با استفاده از این روش تمام تومور برداشته می‌شود، می‌توان با بافت برداری مخروطی سرطان را از بین برد.

شیمی درمانی

شیمی درمانی از طریق حمله به سلول های سرطانی و متوقف سازی تکثیر آن ها عمل می‌کند. در این روش از داروهای مختلفی، به صورت تزریق یا قرص، استفاده می‌شود.

به طور کلی سه نوع شیمی درمانی وجود دارد :

• شیمی درمانی ادجاونت که بعد از جراحی و به منظور جلوگیری از عود سرطان انجام می شود.
• شیمی درمانی نئوادجاونت که قبل از انجام جراحی و برای کمک به کوچک کردن تومور قبل از برداشتن آن انجام می‌شود.
• شیمی درمانی برای سرطان های پیشرفته که در این حالت از ترکیبی از داروها به صورت متناوب و با فاصله های استراحت استفاده می‌شود.

از آن جایی که شیمی درمانی به روی تکثیر سلول های سالم نیز تاثیر می‌گذارد، اثرات جانبی به دنبال دارد. پزشک به دقت دوز دارو را مورد نظارت قرار می دهد تا از دریافت مناسب دوز درمان اطمینان حاصل شود.

داروهای شیمی درمانی در از بین بردن سلول های سرطانی موثرند.

رادیوتراپی

در این روش، اشعه ی ایکس به صورت متمرکز به ناحیه ای که تومور در آن واقع شده تابانده می‌شود. نوع دیگر رادیوتراپی نزدیک درمانی است. در این حالت یک ایمپلنت رادیواکتیوی کوچک در تومور یا اطراف آن قرار می‌گیرد و از این طریق اشعه ی نابودکننده ی سلول مستقیما به تومور می‌رسد. می توان رادیوتراپی را به تنهایی یا به همراه جراحی و یا شیمی درمانی انجام داد.

سایر روش ها

برخی از افراد مبتلا به سرطان، به دنبال دیگر روش های مکمل می روند. ثابت نشده که هیچ یک از این روش ها باعث درمان سرطان شود اما استفاده از این روش ها در کنار انجام روش های مرسوم بالینی، باعث می شود افراد احساس بهتری داشته باشند. از آن جایی که برخی از این روش های تکمیلی مضر هستند و یا در روش های مرسوم درمان سرطان اختلال ایجاد می کنند، حتما باید قبل از شروع انجام این روش ها با پزشک خود مشورت کنید.

یائسگی زودهنگام

عوارض و اثرات جانبی درمان

یائسگی زودهنگام

برداشتن تخمدان از طریق جراحی یا بروز آسیب در آن هنگام انجام رادیوتراپی، منجر به یائسگی زودتر از موعد می‌شود.

تنگ شدن واژن

رادیوتراپی منجر به تنگ شدن واژن می‌شود به طوری که برقراری رابطه ی جنسی دردناک و آزاردهنده خواهد شد. روش هایی برای تسکین این علائم وجود دارد.

لنف ادم

سیستم لنفاوی، مایعات اضافی بدن را تخلیه می‌کند. برداشتن غدد لنفاوی از طریق جراحی باعث تجمع مایعات و تورم بدن می شود. ماساژ و پوشیدن لباس های مخصوص به جلوگیری از این حالت کمک می‌کند.

سایر اثرات جانبی روش های درمان سرطان دهانه‌ی رحم شامل موارد زیر است :

• تهوع،استفراغ و خستگی ناشی از شیمی درمانی یا رادیوتراپی. داشتن یا نداشتن حالت تهوع بعد از انجام درمان نشان دهنده ی میزان تاثیر و موفقیت درمان نیست.
• عوض شدن عادت های قضای حاجت- معمولا هنگام انجام شیمی درمانی فرد دچار یبوست می شود که احتمالا به خاطر تاثیر داروهای ضد تهوع و مسکن هاست. تاثیر رادیوتراپی برعکس است و معمولا باعث ایجاد اسهال در بیمار می‌شود.
• ممکن است بعد از جلسه ی درمان در مفصل و ماهیچه ها احساس درد داشته باشید و تا چند روز این درد ادامه داشته باشد.
• ریزش موقت موی سر و سایر قسمت های بدن در اثر شیمی درمانی. بعد از اتمام پروسه ی درمان مو رشد می‌کند.
• احساس مورمور شدن در دست و پا ممکن است برخی از مواد داروی شیمی درمانی به روی اعصاب تاثیر بگذارند. درصورت بروز این علائم، حتما به پزشک خود اطلاع دهید.

عوارض سرطان پیشرفته ی دهانه ی رحم

متاستاز

به شیوع سرطان به سایر نقاط بدن از طریق جریان خون و سیستم لنفاوی، متاستاز می‌گویند. رشد سرطان در اعضای بدن و سایر قسمت های آن، باعث تاثیر مخرب روی عملکرد آن ها می‌شود.

نارسایی کلیه

کلیه ها مرکز دفع ضایعات بدن هستند. در برخی از مواردِ سرطان دهانه ی رحم، تومور به روی لوله ای که ادرار از آن از کلیه به مثانه می رود (حالب) فشار وارد می‌کند. تجمع ادرار در کلیه (هیدرونفروز) منجر به نارسایی کلیه می‌شود. می توان برای انبساط حالب یا ایجاد کانال تخلیه ی ادرار، دست به جراحی زد.

لخته خون

سرطان دهانه ی رحم،مانند بسیاری از سرطان های دیگر، منجر به لخته شدن خون در رگ ها می‌شود. به منظور کاهش خطر لخته شدن خون، از داروهای ضد انعقاد خون استفاده می‌شود. ممکن است لخته های خون در رگ های پا و لگن از دیواره ی رگ جدا شوند و سپس رگ های ریه را مسدود کنند. به این حالت، آمبولیسم (انسداد جریان خون) ریه گفته می‌شود که می تواند جان فرد را به خطر بیندازد.

خون ریزی

با شیوع سرطان و وارد شدن آسیب به واژن،مثانه یا شکم خون ریزی رخ می دهد. برای تسکین خون ریزی از رادیوتراپی و داروهای خاص استفاده می‌شود.

فیستول

به گذرگاه های غیرعادی که،در سرطان دهانه ی رحم، معمولا بین مثانه و واژن یا واژن و مثانه شکل می‌گیرد، فیستول می گویند. در این حالت ادرار یا مدفوع از واژن خارج می‌شود. برای درمان فیستول به جراحی نیاز است ولی همیشه امکان جراحی وجود ندارد که در این صورت از داروهای به خصوص استفاده می‌شود.

پیش بینی سرطان دهانه رحم

اگر سرطان دهانه ی رحم به زودی تشخیص داده شود، قابل درمان است. نرخ ارزیابی پنج ساله در این رابطه در استرالیا معادل ۷۲% است. نرخ سالم ماندن در افرادی که طی یک سال اول زنده می‌مانند تا ۸۲% افزایش داشته و نرخ زنده ماندن در کسانی که طی پنج سال اول سالم می‌مانند به ۹۵% رسیده است.

این نرخ درمورد افرادی محاسبه می‌شود که در پنج سال پیش رو درمان شده اند. پیشرفت روش های درمان از آن زمان تا به امروز منجر به نتایج بهتر در افراد مبتلا به سرطان دهانه ی رحم می‌شود.

پیشگیری

مهم ترین کار، انجام منظم آزمایش پاپ اسمیر و پیروی از توصیه های پزشک درصورت نتایج غیرعادی است. زدن واکسن ویروس پاپیلوم انسانی قبل از شروع به برقراری رابطه ی جنسی برای اولین بار، در کاهش نرخ ابتلا به انواع شایع ویروس پاپیلوم انسانی بسیار موثر است. اما از آن جایی که این واکسن در برابر تمام انواع ویروس پاپیلوم انسانی از شما محافظت نمی‌کند، باز هم توصیه می‌شود به طور منظم آزمایش پاپ اسمیر را انجام دهید. به علاوه، استفاده از کاندوم و محدود کردن شریک های جنسی، خطر قرار گرفتن در معرض انواع مختلف ویروس پاپیلوم انسانی را کاهش می‌دهد.