ویروس نقص ایمنی انسان (اچ آی وی) منجر به سندرم نقص ایمنی اکتسابی (ایدز) می‌شود. این ویروس به سلول های خاصی از سیستم ایمنی بدن حمله می‌کند که لنفوسیت تی نام دارند و در این حالت عملکرد طبیعی سیستم ایمنی مختل می‌شود. هنگامی که سیستم ایمنی بدن فرد ضعیف شود، ایدز رخ می‌دهد. افراد مبتلا به ایدز، مستعد ابتلا به عفونت های سازشکار هستند.

ده ها میلیون نفر در سرتاسر دنیا مبتلا به اچ آی وی / ایدز هستند. از آن جایی که درمان یا واکسنی برای این بیماری وجود ندارد، تعداد افراد مبتلا به ایدز طی سال های اخیر افزایش یافته است اما با آگاهی رسانی مناسب می توان از شیوع بیشتر این وضعیت جلوگیری نمود.

نشانه ها،علائم و مراحل اچ آی وی

در مراحل اولیه ی ابتلا به اچ آی وی، فرد علائم سرماخوردگی مانند تب، تورم غدد لنفاوی، گلودرد، جوش، خستگی، سردرد و درد مفاصل و عضلات را تجربه می‌کند. از آن جایی که این علائم بسیار شایع اند، تشخیص اولیه ی اچ آی وی دشوار است. به این دوره ی مقدماتی، سندرم رتروویروس حاد گفته می‌شود. اگر از نظر جنسی فعال هستید یا بعد از برقراری رابطه ی جنسی متوجه بروز هر یک از علائم فوق شدید و فکر می‌کنید ربطی به این وضعیت دارد، بهتر است از نظر جنسی چک آپ شوید. به این خاطر که تنها راه تشخیص دقیق این بیماری از طریق آزمایش خون است.

پس از مرحله ی اولیه، بیماری وارد مرحله ای می‌شود که علامت فیزیکی ندارد یا علائم بسیار خفیف است ولی در این مرحله عفونت اچ آی وی هنوز در حال تکثیر، معمولا در سطح پایین، است که یعنی فرد هنوز می‌تواند عفونت را به دیگران سرایت دهد. معمولا حدود ده سال طول می‌کشد تا اچ آی وی تبدیل به ایدز شود. استفاده از دارو های ضد رتروویروس به کاهش تکثیر ویروس کمک می‌کند و تا چند دهه تبدیل اچ آی وی به ایدز به تاخیر می‌افتد.

علائم پیشرفت HIV به ایدز شامل کاهش سریع وزن، تب مکرر، خستگی مفرط، تورم طولانی غدد لنفاوی، بیش از یک هفته اسهال، ذات الریه، ایجاد زخم روی دهان و اندام تناسلی و اختلالات عصبی مانند افسردگی و از دست دادن حافظه می‌شود.

علل بیماری ایدز

اچ آی وی در اثر ویروسی به نام رتروویروس (ویروس پسگرد) رخ می‌دهد که اساسا در اثر رابطه ی جنسی منتقل می‌شود اما امکان شیوع آن در اثر سایر مایعات بدن مانند خون و شیر نیز وجود دارد. این ویروس از طریق بزاق و روش هایی مانند بوسه یا استفاده از قاشق و چنگال فرد بیمار منتقل نمی‌شود. این ویروس به محض ورود به بدن، به گروه خاصی از سلول های لنفوسیت تی در سیستم ایمنی حمله می کند که به آن ها CD4+ یا تی کمک کننده گفته می‌شود. اچ آی وی در این سلول های تی کمک کننده تکثیر می‌شود و در نهایت آن ها را از بین برده و سیستم ایمنی را ضعیف می‌کند. سلول های تی کمک کننده در محافظت از بدن در برابر عفونت نقش اصلی را ایفا می‌کنند. این سلول ها به سلول های دیگر سیستم ایمنی سیگنال هایی مبنی بر تشخیص بیگانگان مانند ویروس و باکتری را می‌فرستند.

عوامل پرخطر

عوامل خطرناکی که در بروز اچ آی وی دخیل است، عبارتند از:

  • شریک جنسی مبتلا به ایدز
  • رابطه ی جنسی واژنی یا مقعدی محافظت نشده
  • چند شریک جنسی
  • مشارکت و استفاده از خدمات کارگر جنسی
  • تزریق دارو و استفاده از سوزن مشترک
  • تتوی بدن توسط تتوکار غیرقانونی
  • سوزن آلوده به اچ آی وی به صورت تصادفی در بیمارستان وارد بدن شما شود

انواع ویروس HIV

دو نوع ویروس اصلی باعث بروز HIV می شود: HIV-1 و HIV-2. نوع یک در سراسر دنیا شایع است اما نوع دو بیشتر منحصر به غرب آفریقا ست. درحال حاضر هیچ واکسنی برای این دو نوع وجود ندارد اما تحقیقات برای تولید واکسن ادامه دارد.

اچ آی وی ایدز

روش های تشخیص و نظارت ایدز

تشخیص اچ آی وی

برای تشخیص اچ آی وی از نمونه ی خون استفاده می‌شود. برای این کار، دو روش اصلی وجود دارد: آزمایش فوری یا آزمایش مرسوم. در این روش از انگشت خون گرفته می‌شود و ماشین خودکار فورا آن را تحت پردازش قرار می‌دهد. نتیجه ظرف ده تا ۲۰ دقیقه مشخص می شود. در آزمایش مرسوم، نمونه ی خون از رگ گرفته می‌شود. سپس این نمونه برای بررسی به آزمایشگاه فرستاده می‌شود و ممکن است نتیجه تا یک هفته ی بعد مشخص شود. در هر دو روش، گزینه های زیر مورد بررسی قرار می‌گیرد :

  • پادتن HIV: بدن برای کمک به مبارزه با ویروس HIV، پادتن تولید می‌کند. معمولا پادتن ها طی ۲ تا ۸ هفته بعد از بروز عفونت بیماری ایدز تولید می‌شوند.
  • آنتیژن p24: این پروتئین بخشی از ویروس اچ آی وی است و در مراحل اولیه ی عفونت، به مقدار زیاد تولید می‌شود. در مراحل اولیه ی اچ آی وی، می توان از این روش به جای آزمایش پادتن استفاده کرد. همچنین می‌توان برای مشاهده ی میزان واکنش بدن به درمان، از این روش استفاده کرد.

بین زمان ابتلا به ایدز و مشخص شدن مثبت بودن نتیجه در آزمایش های فوق دوره ای به نام دوره ی پنجره ای وجود دارد. این مدت،از زمان ابتلا به عفونت، از شش هفته تا سه ماه طول می‌کشد. اغلب، اگر نتیجه ی آزمایش طی این دوره منفی باشد، توصیه می شود ظرف شش هفته تا سه ماه (بسته به دستور آزمایشگاه) دوباره آزمایش تکرار شود تا اطمینان بیشتری از جواب آزمایش به دست آید.

اگر آزمایش اولیه مثبت باشد، برای اطمینان از صحت تشخیص آزمایش دیگری انجام می شود. می توان از آزمایشات زیر استفاده کرد:

  • وسترن بلات: برای آزمایش پادتن های عفونت اچ آی وی
  • آزمایش اسید نوکلئیک HIV-1: برای آزمایش ویروس به طور مستقیم
  • آزمایش چند موضعی HIV-1 و HIV-2: تا مشخص شود مبتلا به کدام نوع از اچ آی وی هستید.

نظارت اچ آی وی

برای نظارت اچ آی وی و بررسی این که پروسه ی درمان تا چه حد موفقیت آمیز بوده، از روش های زیر استفاده می‌شود:

  • آزمایش میزان ویروس: این آزمایش مقدار ویروس های بدن را مشخص می‌کند.
  • آزمایش سلول CD4+: در این آزمایش تعداد سلول های CD4+ بدن مشخص می‌شود. هنگامی که این تعداد به زیر ۲۰۰ کاهش یابد، برای تشخیص ایدز از این روش استفاده می‌شود.
  • آزمایش مقاومت ژنوتیپ: اگر میزان ویروس حین درمان افزایش یابد، از این آزمایش استفاده می‌شود تا مشخص شود که آیا اچ آی وی به داروهایی که مصرف می‌کنید مقاوم است یا نه.

انواع روش های درمان ایدز

عفونت اچ آی وی

هیچ درمان قطعی برای اچ آی وی وجود ندارد اما می توان این ویروس را کنترل کرد تا فرد زندگی طولانی و سالمی داشته باشد.

اگر مبتلا به اچ آی وی هستید، درمان شما به روی کاهش تعداد ویروس در بدن تمرکز می‌کند. در این صورت به حفظ تعداد سلول های CD4+ کمک و روند تبدیل اچ آی وی به ایدز آهسته می‌شود. به داروهایی که برای درمان اچ آی وی مصرف می‌شود، داروی ضد رتروویروس گفته می‌شود. از جمله :

  • مهارکننده ی ترانسکریپتاز معکوس غیر نوکلئوزید (NNRTI) که آنزیم موثر در تکثیر ویروس را مسدود می کند در نتیجه تعداد ویروس پایین می‌ماند.
  • مهارکننده ی ترانسکریپتاز معکوس نوکلئوزید (NRTI) که مانع از تکثیر ویروس داخل سلول های بدن می‌شود.
  • مهارکننده ی پروتئاز؛آنزیمی را که برای تکثیر اویروس نیاز است مسدود می‌کند.
  • مهارکننده ی اینتگراز؛ نوع دیگری از آنزیم را که در تکثیر ویروس موثر است مسدود می‌کند.
  • مهارکننده ی فیوژن؛مانع از ورود ویروس به سلول های CD4+ می‌شود.

پیشگیری پس از مواجهه با ایدز

به مصرف داروی ضد رتروویروس که بلافاصله پس از قرار گرفتن احتمالی در معرض اچ آی وی انجام می‌شود، پیشگیری پس از مواجهه می‌گویند. اگر باور دارید که در معرض ویروس ایدز قرار گرفته اید، این روش به پیشگیری از بروز عفونت کمک می‌کند. باید توجه داشته باشید که حتما ظرف ۷۲ ساعت بعد از قرار گرفتن در معرض بیماری باید این کار را انجام دهید. اگر مشکوک هستید که شاید در معرض خطر قرار دارید، حتما بلافاصله نزد پزشک بروید تا مورد آزمایش قرار بگیرید و درصورت لزوم پیشگیری پس از مواجهه انجام شود.

روش های درمان مربوط به ایدز

اگر تعداد سلول های CD4+ کم تر از ۲۰۰ باشد، شما مبتلا به ایدز شده اید. ایدز شما را در معرض خطر ابتلا به عفونت های سازشکار قرار می دهد بنابراین برای پیشگیری از بروز حالت های زیر به درمان نیاز دارید:

ذات الریه ی پنوموسیستیس

اگر تعداد سلول های CD4+ کم تر از ۲۰۰ باشد، این بیماری رخ می دهد. عفونت ریه، شایع ترین علت بروز مرگ در اثر ایدز است. روش پیشگیری از بروز این بیماری، مصرف آنتی بیوتیکی به نام سولفامتوگزارول تریمپتوپریم است.

هیستوپلاسموز

هیستوپلاسما نوعی قارچ موجود در خاک یا پرندگان و فضله ی خفاش است. درصورتی که تعداد سلول های CD4+ کم تر از ۱۵۰ باشد، توصیه می شود از داروهای ضد قارچ استفاده کنید.

توکسوپلاسموز

این عفونت در سراسر دنیا اتفاق می‌افتد و علت بروز آن نوعی انگل به نام توکسوپلاسمو گوندی است. افراد سالم معمولا دچار علامت نمی شوند اما بروز این عفونت در افراد مبتلا به ایدز می تواند مرگبار باشد.

به طور کلی توصیه می شود خطر ابتلا به توکسوپلاسموز را کاهش دهید. یعنی از خوردن گوشتی که کاملا نپخته بپرهیزید، میوه و سبزیجات را به خوبی بشویید، از گربه های ولگرد دوری کنید (و جای گربه را عوض کنید)، از باغبانی بپرهیزید و قبل از آماده کردن غذا دستان خود را بشویید.

برای این که تشخیص داده شود آیا افراد قبلا دچار این انگل شایع شده اند یا نه انجام می‌شود (اکثر مردم مبتلا به آن شده اند). اگر سابقه ی ابتلا وجود داشته باشد و تعداد سلول های CD4+ بیمار کم تر از ۱۰۰ باشد، از داروهایی (مانند سولفامتوگزارول تریمپتوپریم) برای کاهش خطرات بیشتر استفاده می‌شود. اگر سابقه ی بیماری وجود نداشته باشد، نیازی به این داروها نیست اما از آن جایی که امکان ابتلای فرد وجود دارد، توصیه می شود فردی با تعداد سلول های CD4+ کم تر از ۱۰۰، به طور منظم مورد آزمایش قرار گیرد.

مایکوباکتریا

درصورتی که تعداد سلول های CD4+ کم تر از ۵۰ باشد، توصیه می‌شود برای پیشگیری از بروز این بیماری که نوعی باکتری است، از آنتی بیوتیک استفاده کنید.

کاندیدیاز

کاندیدیاز (یا برفک) عفونت حاصل از مخمر است که معمولا در دهان و کشاله ی ران رخ می‌دهد. توصیه نمی‌شود برای پیشگیری از کاندیدیاز متوصل به درمان شوید مگر این که عفونت بارها تکرار شود که در این حالت می توانید از داروهای ضد قارچ استفاده کنید.

کریپتوکوکوس

کریپتوکوکوس نوعی قارچ خمیر مانند است که در خاک یافت می‌شود. ممکن است باعث ایجاد عفونت در ریه (کریپتوکوکوسیس) یا عفونت مغز (مننژیت کریپتوکوکوس) شود. روش خاصی برای پیشگیری از بروز این حالت توصیه نمی‌شود زیرا به سلامت فرد کمکی نمی‌کند. درصورت استفاده، درمان شامل داروهای ضد قارچ می‌شود.

کوکسی دیواید

این نوع از قارچ باعث بروز کوکسی دیوایدومیکوزیس می‌شود که در اغلب موارد به ذات الریه تغییر شکل می‌دهد اما در تمام بدن شیوع می‌یابد. معمولا روشی برای پیشگیری از این بیماری توصیه نمی‌شود. می توان با پرهیز از انجام فعالیت هایی که شما را در معرض خاک قرار می‌دهد، از بروز این عفونت جلوگیری کنید. اگر مبتلا به کوکسی دیواید هستید، می توانید از داروهای ضد قارچ کمک بگیرید.

سیتومگالوویروس

این ویروسِ شایع در افراد سالم باعث بروز بیماری خفیف می‌شود اما در کسانی که مبتلا به ایدز هستند مشکلات جدی درست می‌کند که شامل بیماری های دستگاه گوارش،چشم و ستون فقرات می‌شود.

معمولا روشی برای پیشگیری توصیه نمی‌شود اما می توان از داروهای ضد ویروس استفاده کرد.

کریپتوسپوریدیوم

این انگل در آب های آلوده یافت می‌شود. همچنین از طریق تماس با مدفوع انسان و حیوان نیز شیوع پیدا می‌کند. این عفونت در افراد سالم باعث بروز اسهال می‌شود که معمولا خفیف است. ابتلا به این عفونت در بیماران ایدز، منجر به اسهال شدید و طولانی می‌شود. حفظ بهداشت خطر ابتلا به این عفونت را کاهش می‌دهد اما هیچ دارویی برای پیشگیری از این عفونت وجود ندارد.

سایر درمان ها

برخی از افراد مبتلا به اچ آی وی به دنبال سایر روش های مکمل درمان می‌روند. هیچ کدام از این روش ها باعث درمان قطعی اچ آی وی نمی‌شود اما برخی از آن ها در کنار استفاده از داروهای مرسوم باعث می‌شود فرد بیمار احساس بهتری پیدا کند. حتما قبل از شروع هر گونه روش درمان با پزشک مشورت کنید زیرا ممکن است این روش ها در امر استفاده از داروهای مرسوم اختلال ایجاد کنند.

درمان ایدز

عوارض عفونت اچ آی وی

اصلی ترین عوارض عفونت اچ آی وی، بروز ایدز است. ایدز عواقب زیادی، از جمله عفونت های سازشکاری که در بالا ذکر شد، به دنبال دارد. سایر عوارض اچ آی وی/ایدز عبارتند از :

شکستگی استخوان

خطر شکستگی استخوان در افراد مبتلا به اچ آی وی کمی بالا می‌رود.

بیماری جنون ایدز

این بیماری که به آن جنون ناشی از اچ آی وی نیز گفته می‌شود، در افرادی که در مرحله ی پیشرفته ی اچ آی وی قرار دارند رخ می‌دهد. علامت های این اختلال شامل آماس مغز (ورم مغز)، کاهش حافظه و ظرفیت تعقل، تغییر در رفتار و مشکل در تمرکز به همراه از دست دادن عملکرد حرکتی و تعادل می‌شود. این بیماری وابستگی کامل فرد به دیگران و حتی مرگ را در پی دارد اما می‌توان با داروهای ضد ویروس و ضد روان پریشی، ضد افسردگی یا ضد تشنج این وضعیت را درمان کرد. همچنین افراد مبتلا به اچ آی وی می توانند با مصرف دارو های ضد رتروویروس، مانع از بروز این بیماری یا تاخیر در بروز آن شوند.

واکوئولار میئوپاتی

هنگامی که حفره های کوچک به نام واکوئولار در لایه ی بیرونی اعصاب شکل بگیرند، واکوئولار میئوپاتی رخ می‌دهد. این حفره ها مانع از ارسال پیام های الکتریکی توسط اعصاب می‌شوند، درنتیجه عملکرد طبیعی بدن از کار می‌افتد. باورها براین است که این آسیب توسط گلبول های سفید خاص به نام ماکروفاژ رخ می‌دهد. علائم این بیماری شامل خشک شدن و ضعف پا و عدم تعادل هنگام راه رفتن می شود. این وضعیت در برخی از افراد منجر به جنون ایدز می‌شود.

لکوانسفالوپاتی چند کانونی پیش رونده

لکوانسفالوپاتی چند کانونی پیش رونده توسط ویروس خاصی که لایه ی بیرونی اعصاب را از بین می‌برد به وجود می آید. علائم آن شامل بروز اختلال در دید و ازدست دادن بینایی، اختلال در گفتار، فلج شدن، آسیب مغزی و کما می‌شود. این وضعیت منحصر به افرادی است که سیستم ایمنی آن ها سرکوب شده و با این که درمان خاصی برای آن وجود ندارد، بهبود سیستم ایمنی افراد مبتلا به اچ آی وی از طرق مصرف داروهای ضد رتروویروس به زنده ماندن فرد کمک می‌کند.

سیفیلیس اعصاب

این بیماری در اثر عفونت ناشی از سیفیلیس رخ می دهد. توصیه می شود سیفیلیس را قبل از این که تبدیل به سیفیلیس اعصاب شود با آنتی بیوتیک درمان کنید.

سرطان سارکوم کاپوزی

سارکوم کاپوزی دومین سرطان شایع در اثر اچ آی وی است در بیش از نیمی از افراد مبتلا به اچ آی وی که درمرحله ی آخر بیماری قرار دارند رخ می‌دهد. علت بروز این بیماری، ویروس هرپس مربوط به سارکوم کاپوزی (KSHV) است. رابطه ی بین اچ آی وی و KSHV مشخص نیست.

لنفوم سیستم عصبی مرکزی

این نوع از سرطان در مغز و به ندرت در ستون فقرات رخ می‌دهد. ویروس مربوط به این سرطان، اپشتین بار است و علائمی نظیر صرع،سردرد، اختلال در بینایی، سرگیجه، فلجی و اختلال در گفتار دارد.

لنفوم غیر هوچکین

اچ آی وی احتمال بروز لنفوم غیرهاچکین را بالا می‌برد.

کارسینوم دهانه ی رحم تهاجمی

بنابر تحقیقات، بروز سرطان دهانه ی رحم در زنان مبتلا به اچ آی وی رو به افزایش است. با این که هنوز علت آن مشخص نیست اما شواهد حاکی از آن است که بین اچ آی وی و ویروس پاپیلوم انسانی که باعث بروز سرطان دهانه ی رحم می شود ارتباط وجود دارد.

فشار خون ریوی

زمانی که فشار رگ های ریه به طرز غیرعادی بالا رود، فشار خون ریه اتفاق می افتد. هنوز به خوبی نمی دانیم که اچ آی وی چطور باعث بروز این وضعیت می شود اما این حالت تنها در تعداد کمی از افراد مبتلا به اچ آی وی رخ می دهد.

اثرات جانبی درمان ایدز

طیف اثرات جانبی داروهای اچ آی وی به اندازه ی گستردگی انواع داروهاست. لطفا برای کسب اطلاعات بیشتر، درمورد اثرات جانبی دارو هایی که مصرف می‌کنید با پزشک مشورت کنید.

اچ آی وی و بارداری

اچ آی وی در دوره ی بارداری،هنگام درد زایمان، حین زایمان یا شیردهی به نوزاد منتقل می‌شود اما ابتلا به ایدز نباید شما را از داشتن فرزند محروم کند. مراجعه به پزشک قبل از باردار شدن به شما اجازه می‌دهد درمورد روش های کاهش خطر انتقال عفونت به نوزاد مشورت کنید.

پیش بینی اچ آی وی

امروزه دیگر اچ آی وی به معنی مرگ قطعی نیست. ایجاد داروهای ضد رتروویروس به این معنی است که اگر بیماری زود تشخیص داده شود و به درمان پایبند باشید، می توانید انتظار یک زندگی طولانی و سالم را داشته باشید.

پیشگیری اچ آی وی

می توانید با انجام روش های زیر خطر ابتلا به اچ آی وی را پایین بیاورید:

  • سکس بی خطر – استفاده از کاندوم، محدود کردن تعداد شریک های جنسی و انجام آزمایش منظم
  • شریک نشدن سوزن
  • رفتن پیش یک تتوکار که از نظر بخش سلامت تایید شده و قانونی است
  • مراجعه ی فوری به پزشک پس از قرار گرفتن در معرض اچ آی وی تا از داروی پیشگیری پس از مواجهه استفاده کنید.

منبع : healthand